Obrazy wsi polskiej w utworach Reja, Kochanowskiego i Szymonowica.

Mikołaj Rej "Krótka rozprawa między Panem, Wójtem a Plebanem"

W tym utworze sumuje się wszystko, co stanowiło wówczas obiekt zainteresowania opinii publiczne i stanowiło

podstawę do podjęcia walki z nadużyciami i niedostatkami. Utwór posiada modny w renesansie charakter dialogu -

rozmawiają ze sobą przedstawiciele trzech różnych stanów: chłopstwa, duchowieństwa oraz szlachty. Poprzez

wypowiedzi tych osób czytelnik dowiaduje się o problemach ich gnębiących oraz o zarzutach jakie mają pod swoim

adresem. Z tej rozmowy wyłania się obraz chłopa, który jest zewsząd uciskany. Z jednej strony przez szlachtę a z

drugiej przez duchowieństwo. Jest on skazany na ponoszenie ciężarów związanych zarówno z podatkami jak i z pracą

pańszczyźnianą. Rej staje w obronie chłopstwa znajdującego się w tak beznadziejnym położeniu, które nie posiada

nawet prawie żadnych praw.

Jan Kochanowski "Pieśń świętojańska o sobótce"

W tym cyklu utworów Kochanowski przedstawia życie na wsi jako ideał, nie mający porównania. Powołując się na

tradycje antyczne (topos oracza) wprowadza do tych pieśni elementy typowo polskie. Chwali uroki wsi, piękno

krajobrazu, stare zwyczaje. Wskazuje on na hojność przyrody, która obdarza człowieka wszystkimi swoimi darami.

Przeciwstawione jest to innym sposobom życia, które według poety są niebezpieczne i nieporównywalne z jedynym

właściwym sposobem życia na wsi. Pieśń ta jest również pochwałą życia rodzinnego i staropolskiego wychowania oraz

życia w skromności. Niestety obraz zawarty w pieśniach nie jest realistyczny. Łączy on bowiem w sobie zarówno

elementy życia chłopów (ciężka praca) jaki i szlachciców (korzystanie z efektów tej pracy).

Szymon Szymonowic "Żeńcy"

"Żeńcy" to sielanka. Jest to jednak sielanka nietypowa. Zamiast pochwały lekkiego i przyjemnego życia na wsi

obserwujemy tu obraz bardziej rzeczywisty. Autor opisuje konflikt, jaki musiał istnieć pomiędzy pracującymi na roli

chłopami a pilnującymi swojego majątku i pracy chłopów szlachcicami (w osobie ekonoma). Konflikt ten jest jednak

przedstawiony w sposób typowy dla sielanek - w pogodnej atmosferze. Zestawiona została twarda rzeczywistość z

łagodnością przyrody (Słońce). Wyrażona zostaje jednak nadzieja na zmianę zachowania starosty. Oryginalność

Szymonowica polegała na tym, że zachowując przyjazny ton sielanki potrafił on przedstawić rzeczywistość daleką od

"sielankowej".