Najbardziej widocznym znamieniem rozkwitu odrodzenia we Włoszech na przełomie XV i XVI wieku był niebywały rozwój sztuki. Nigdy w żadnym kraju nie było tylu i takiej miary artystów, co tam w tym okresie. Przeważali malarze, ale wielu bylo również rzeźbiarzy, niektórzy z nich uprawiali obie te galęźie sztuki jednocześnie. Za najważniejszą ze sztuk była uważana architektura, wszystkie inne bowiem składały się razem na powstanie wspaniałego gmachu renesansowego. A zbudowano ich mnóstwo - kościołów, pałaców, ratuszów, domów bogatych mieszczan, wśród nich największy pomnik architektóry renesansowej - bazylikę Świętego Piotra w Rzymi. Jednym z jej budowniczych był rzeźbiarz, malarz i poeta Michał Anioł Buonarotti. Na usługach renesansowych papieży pozostawał również architekt i malarz Rafael Santi. Z dala od Rzymu, we Florencji i Mediolanie działał największy geniusz odrodzenia, Leonardo da Vinci (patrz niżej).

Dzieła sztuki uzupełnione artystycznymi meblami i przedmiotami codziennego użytku, oraz wspaniałymi strojami, stanowiły tylko piękne tło dla właściwej realizacji podstawowych ideii odrodzenia, noszących miano humanizmu.

Najtrwalszym pomnikiem jest utwór poetycki, toteż na dworach poeci zajmowali miejsce uprzywilejowane. Pisali oni często utwory pochwalne na cześć swoich opiekunów, częściej dedykowali im swoje utwory, aby w ten sposób zarówno ich uczcić, jak i pozyskać ich łaskę. Dedykacje w książkach okresu odrodzenia to bogaty i różnorodny rozdział literatury.

Na początku szesnastego wieku kultura włoskiego odrodzenia rozeszła się szeroką falą na całą ówczesną Europę. Przenosili ją najpierw dyplomaci i studenci, potem propagowały wojska francuskie, które w tym właśnie czasie najeżdżały Płw. Apeniński. Z Włoch brano podnietę do zmiany życia i obyczajów, z tamtąd sprowadzano architektów do wznoszenia nowych rezydencji królewskich i magnackich.

W innych krajach Europy niwielu artystów mogło dorównać artystom włoskim; nie prześcignął ich żaden, natomiast w dziedzinie nauki i poezji niektórzy uczniowie okazali się więksi od mistrzów.

Osiągnięcia

1 . Leonarda da Vinci

Jednym z najwybitniejszych przedstawicieli Odrodzenia we Włoszech był Leonardo da Vinci (1452-1515). Jego zainteresowania obejmowały prawie wszystkie dziedziny wiedzy i życia. Był on świetnym malarzem i rzeźbiarzem, zaimował się również medycyną, fizyką i architekturą. Obmyślał plany maszyny do latania i łodzi podwodnej. Wyznawał humanistyuczną zasadę "Nic co ludzkie nie jest mi obce.".

Leonardo uważał, że celem sztuki malarsjkiej i rzeźbiarskiej jest wierne odtworzenie obrazu człowieka i przyrody. Dlatego wytrwale studiował anoatomię ludzi i zwierząt. Dokonywał nawet sekcji zwłok, co było zabronione przez kościół. Największą sławę zyskał jednak L. d. V. jako malarz. Do naszych czasów zachowały się tylko niektóre jego obrazy.

Obrazy:

- Dama z łasiczką

- Madonna wśród skał

- Ostatnia wieczerza

- Święta Anna Samotrzecia

- Mona Liza

Dzieła pisane:

- Traktat o malarstwie

2. Erazma z Rotterdamu (1467-1536)

Holenderski filolog, filozof i reformator religijny, jeden z czołowych humanistów Odrodzenia. Zwalczając zabobony, filozofię scholastyczną, korupcję, handel relikwiami i inne nadużycia duchowieństwa, domagał się radykalnej reformy życia religijnego i doktryny kościoła w duchu ewangelickim. Głosił zgodność życia chrześcijańskiego z naturą ludzką, wiarę w swobodę woli i wartość ludzkich zasług. Przygotował pierwsze gr. wydanie Nowego Testamentu (1516), opracował współczesną wymowę gr. wyrazów. Wywarł wielki wpływ na umysły swej epoki, także na polską kulturę.

- Pochwała głupoty 1509, wyd. pol. 1953

3. Mikołaj Kopernik

Urodził się w Toruniu jako syn kupca (1473). W wieku 18 lat rozpoczął studia w Akademii Krakowskiej. Po jej ukończeniu wyjechał na dalszą naukę do Włoch. Studiował medycynę, filozofię i matematykę, interesował się także geografoią i inżynierią. Sczególnie umiłował jednak astronomię. Po powrocie do Polski zamieszkał na Warmii, a kiedy wybuchła wojna polsko-krzyżacka w 1520 r., Mikołaj Kopernik kierował przygotowaniami do obrony zamku olsztyńskiego.

Będąc duchwnym i zarazem administratorem dóbr kościelnych, pisał książki o sposobie bicia... dobrej monetym, zajmował się lecznictwem, tłumaczył dzieła literackie.