Bajka jako gatunek literacki.

Bajka epigramatyczna i narracyjna. Twórcy bajek. Funkcja morału (wybrane przykłady z twórczości I. Krasickiego). Obraz ludzkich wad w bajkach I. Krasickiego. Obraz społeczności ludzkiej i rządzących nią praw w bajkach I. Krasickiego. Ocena społeczeństwa w bajkach I. Krasickiego i "Kandydzie" Woltera - porównanie.

Bajka jest gatunkiem synkretycznym, sytuującym się na pograniczu liryki i epiki. Nie brakuje w niej także elementów dramatycznych. Bajka to krótki utwór wierszowany, w którym pod postaciami zwierząt kryją się ludzie. Bajki mają jednak różną formę, bardzo rozpiętą skalę stylistyczną i nie zawsze jej bohaterami są zwierzęta.

Już w starożytności utrwaliły się dwa sposoby przetwarzania bajek ezopowych (Ezop uważany jest za twórcę gatunku). Doprowadziło to do ukształtowania dwóch odmian gatunku:

- Bajka epigramatyczna - jak wskazuje nazwa powstała na bazie epigramatu, za którego twórcę uważa się Simoidesa z Keos. Tak jak epigramat odznaczała się zwięzłą formą. Ograniczała do minimum fabułę i opisy na rzecz sentencjonalności i refleksyjności. Mimo redukcji elementów akcji nie przestawała być zasadniczo utworem fabularnym. Nawet najkrótsze bajki starożytni Rzymianie nazywali "fabula". Ten typ bajki uprawiał Lessing, a także, w dużej części swojej twórczości bajkopisarskiej, Krasicki.

- Bajka narracyjna - jest bardziej rozbudowana, przybiera formę miniaturowej fabuły, niekiedy swym kształtem przypomina nowelę. Taką postać mają w przeważającej mierze bajki La Fontaine'a i część bajek Krasickiego.

Bajka jako gatunek literatury dydaktycznej ma na celu pouczenie, formułowanie wskazówek dotyczących zasad postępowania w świecie. sens moralny bajki może być wyeksponowany w dwojaki sposób:

* poprzez bezpośrednie sformułowanie morału, który zostaje umiejscowiony na początku bądź na końcu utworu, ( "Szczurek i matka"

Widząc, że myszą igra, chwalił szczurek kota.

Rzekła matka do niego: Fałszywa to cnota;

Na pozór on jest grzeczny, a wewnątrz, a wewnątrz jad mieści,

Najokrutniejszy taki, co gryzie a pieści. )

* poprzez taką konstrukcję sytuacji, z której jednoznacznie wynika pointa i nie ma potrzeby jej ponownego powtarzania.( "Jagnię i wilcy"

Zawżdy znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie.

Dwóch wilków jedno w lesie nadybali jegnię.

Już go mieli rozerwać, rzekło: "Jakim prawem?"

"Smacznyś, słaby i w lesie". - Zjedli niebawem. )

Twórcy bajek:

~ Ezop (Grecja - VI w . p. n. e.) uważany za twórcę bajek

~ Simonides z Keos (Grecja - VIV w. p. n. e.) autor pieśni chóralnych, piewca władców i uroczystości dworskich, był także twórcą licznych epigramatów

~ Jean de La Fontaine (Francja - oświecenie) uważany za bajkopisarza wszech czasów

~ Lessing (Niemcy - oświecenie)

~ Kryłow (Rosja - oświecenie)

~ Trębecki

~ Naruszwicz

~ Krasicki

Ocena społeczeństwa w "Kandydzie" Woltera:

Racjonalność świata wyraża się w działaniu w nim praw uniwersalnych. Absolutna wiedza dana jest nie człowiekowi, ale Bogu. Prawidłowość, racjonalność i moralność świata gwarantuje jego stwórca Istota Najwyższa. Tajemniczy Bóg wyraża się w Ladzie natury, działaniu jej uniwersalnych prawd. Człowiek też jest racjonalny. W chaosie zachowań ludzkich znać niezmienną i jedyną człowiekowi naturę. Dobrą - gdyż jest częścią moralnego wszechświata. Niedoskonałości człowieka są jego cechami swoistymi. Postępowanie człowieka określone przez racje natury i informacje biegnące do zmysłów nie przekracza granic wyznaczonych przez prawa Uniwersum, ale równocześnie jest też wolne. Wolter wyróżnił trzy rodzaje zła:

- metafizyczne, wynikające z niedoskonałości wszystkiego w stosunku do Boga

- fizyczne, polegające na cierpieniu i śmierci nieodłącznych od życia, związanych z działaniem praw natury

- moralne, związane z posiadaną przez człowieka możliwością wyboru, wolną wolą

1. W życiu ludzkim jest więcej szczęścia niż niedoli, bo ludzie na ogół chcą żyć bardziej niż nie chcą żyć.

2. Ludzie prości, nie skażeni cywilizacją, ambicjami i roszczeniami są szczęśliwi

3. Coś złego dla jednostki może być dobre dla grupy.

4.Brak stwierdzenia dobrych skutków wydarzeń świadczy tylko o naszej niewiedzy.

5.Rzadkość samobójstw świadczy o zasadniczości optymizmu.

6. Ludzi prości są szczęśliwi.

Obraz świata jaki ukazuje Krasicki jest niewesoły. Jest to świat, w którym panuje prawo silniejszego, a chytrość, przebiegłość i podstęp biorą górę nad szlachetnością, prostodusznością i prawem. Zło przywdziewa różne maski, dobro nie zwycięża prawie nigdy. Przyczyny takiego stanu rzeczy tkwią w ułomnej, niedoskonałej naturze człowieka.