Wymowa tytułu powieści "Ludzie bezdomni". Symbolika motywu Wenus, "Rybaka" i rozdartej sosny. Specyfika sytuacji doktora Judyma /alienacja/, Korzeckiego /dekadent/, Joanny, Lesa, Wiktora, pani Daszkowskiej. Ideowa funkcja odwołań do motywów literackich w "Ludziach bezdomnych". Judym i inni bohaterowie Stefana Żeromskiego /Bozowska, Piotr Cedzyna/ jako spadkobiercy pozytywistów i romantyków. Motyw awansu społecznego w "Ludziach bezdomnych" i "Doktorze Piotrze". Motyw działalności politycznej w "Ludziach bezdomnych". Motyw odpowiedzialności za innych i wierności samemu sobie w powieściach "Ludzie bezdomni" i "Lord Jim". Symbolika motywu trzech skoków w "Lordzie Jimie". Jim jako "jeden z nas". Rola marzeń i ideałów w ludzkim życiu w świetle obu powieści . Struktura powieści młodopolskiej na przykładzie "Ludzi bezdomnych" /kompozycja, narracja, styl/. Narracja i kompozycja powieści "Lord Jim". Motyw poszukiwania prawdy o bohaterze w powieści "Lord Jim". Nowe tendencje w rozwoju techniki powieściowej /"Lalka", "Ludzie bezdomni", "Lord Jim"/-synteza .

WYMOWA TYTUŁU POWIEŚCI "Ludzie Bezdomni"

BEZDOMNY - ktoś bez domu .

Znaczenie słowa "DOM":

1) budynek, mieszkanie

2) rodzina, stabilizacja

3) gdzieś, gdzie się czuję dobrze, miejsce wychowania

Znaczenie słowa "BEZDOMNY":

1) dosłowne

. brak dachu nad głową

. życie w skrajnej nędzy (tu: dzielnice nędzy Warszawy, Paryża, dzielnica żydowska, chłopi w Cisach, górnicy Zagłębia)

2) przenośne

tu: Tomasz Judym, Joanna Podborska, inż. Korzecki, Wiktor Judym, "Les" Leszczykowski.

Niezależnie od różnic pomiędzy tymi ludźmi w kwestiach charakterologicznych, pozycji społecznych czy różnych genealogii, postcie te związane są wspólną dla wszystkich kategorią "bezdomności". Jest to bezdomność w sensie realnym:

- Judym zamieszkuje w przygodnych lub służbowych mieszkaniach

- Wiktor opuszcza dom i rodzinę, by udać się na europejską tułaczkę

- Korzecki mieszka w Zagłębiu w przypadkowym, pozbawionym prywatności mieszkaniu przy kopalni

- Joanna jako prywatna nauczycielka wędruje po domach swoich wychowanków

Ta realna bezdomność głównych postaci przybliża je do licznej grupy biedaków przedstawionych w utworze, pozbawionych domu. Kategoria "bezdomności" ma także wymiar metaforyczny. Oznacza brak stałego miejsca na ziemi, stabilizacji, poczucie wyobcowania społecznego, do czego bohaterowie sami się przyznają, manifestując sprzeciw wobec reguł rządzących światem. Nie może bowiem mieć stałego miejsca w świecie ten, kto nieustannie z owym światem wojuje, nie wyraża na niego zgody. Wszyscy zarazem uznają wartość domu w życiu człowieka, choć wybierają niepewny, bezdomny i tułaczy tryb życia, pozbawiają się zakorzenienia i rodzinnych więzi, by nie ograniczały ich w wypełnianiu buntowniczego posłannictwa.

SYMBOLIKA MOTYWU:

. Wenus z Milo - posąg idealnej kobiety, obraz piękna, harmonii, miłości.Judym wypowiada się o tym posągu antycznym, iż Wenus to "jasny i dobry symbol życia, córka nieba i dnia" .

. " Rybak " autor: Puvis de Chavannes - obraz przedstawia nędzarza z "przedmieścia wielkiej stolicy", wychudłego, odzianego w łachmany; człowiek ten wyczekuje beznadziejnie "ze swą podrywką zanurzoną w wodę" na rezultat "łowów"; obok widać równie wynędzniałą żonę i małe dziecko rybaka. Jest to symbol cierpienia, krzywdy, bezdomności. W wyobraźni Judyma, gdy myśli o tym obrazie, tworzą się dwie rzeczywistości, dwa światy: świat ludzi skrzywdzonych, cierpiących niewiarygodną nędzę i poniżenie oraz świat ludzi sytych, których egoizm tylko "przez chwilę" może ulec zachwianiu.

. rozdarta sosna - symbol przeżywanej przez Judyma rozterki wyboru między altruizmem(- bezinteresowna troska o dobro innych ludzi, nie kierująca się interesem własnym, egoizmem), a pragnieniem miłości i "urody życia". Tragiczna sytuacja owej sosny polega na tym, że nie może ona istnieć w sposób "normalny", właściwy wszystkim drzewom, tj. rosnąć na jednym, określonym miejscu, zaś sposób bytowania jaki przypadł jej w udziale ( "rozdarcie"), jest przyczyną niewymownych cierpień. Analogię między losem sosny a postacią Judyma można by określić jako tragiczny konflikt życia bohatera. Jest to rozdwojenie, "rozdarcie" między dwiema doniosłymi wartościami: miłością do Joasi ,pragnieniem związania się z nią - a głosem obowiązku, moralnego nakazu, który, aby spełnić, trzeba zgodzić się na "bezdomność".

SPECYFIKA SYTUACJI;

> Doktora Judyma /alienacja-wyobcowanie/ . Judym stawia światu i ludziom wymagania maksymalne (ale realne !), a w urzeczywistnianiu swych ideałów przyjmuje postawę bezkompromisową - domaga się od innych takich samych wyrzeczeń, poczucia obowiązku i potrzeby poświęcenia dla dobra ogólnego oraz takiego samego poziomu moralnej i społecznej wrażliwości. W imię tych maksymalistycznie traktowanych zasad lekarz-społecznik poświęca szczęście osobiste: zdecyduje się na rozstanie z kochaną i kochającą go Joasią w obawie, by odpowiedzialność za bliskich nie wiązała mu rąk w walce z całym złem świata. Poczucie więzi z wyzyskiwanymi i krzywdzonymi Judym odziedziczył poprzez swoje pochodzenie. Był bowiem synem robotniczej warszawskiej rodziny, a wykształcenie lekarza zdobył za cenę licznych wyrzeczeń i upokorzeń.

> inż. Korzeckiego /dekadent/ - to człowiek o skomplikowanej osobowości. W obcowaniu z ludźmi przyjmuje często maskę ironisty lub obojętnego na wszystko "salonowca". W istocie jest szlachetny i wrażliwy na ludzką niedolę. Mogąc - jako inżynier kopalni - żyć w dostatku, a nawet w komforcie, zadowala się nade skromnym mieszkaniem. Jest ideowo pokrewny Judymowi, co potwierdza ich wzajemna przyjaźń, poczucie pewnej więzi duchowej. Korzecki jest typem schyłkowca , który jak sam powiada, ma "zanadto wyedukowaną świadomość". Świadomość zła istniejącego na świecie, krzywdy i niedoli ludzkiej. Cierpi na chorobę wieku, nie pasuje do świata w jakim się żyje. Dokucza mu również lęk przed śmiercią, choć nie o sam fakt śmierci mu chodzi. Chcąc uciec przed swymi lękami podróżuje, czyta, "idzie ze światem". Nic jednak nie przynosi mu spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dlań miejsca na ziemi. Dokonuje samobójstwa z pełna rozwagą i świadomością, a motywem jego było : "umrzeć i uwolnić się od trosk życia". Drugim powodem była chęć przełamania lęku przed śmiercią, uniezależnienia się od losu, od jego nieprzewidywalnych wyroków. Korzecki , jako człowiek potrafiący zaplanować szczegółowo wykonanie tragicznej decyzji, osiągnął swój cel: spokojne, odważne spojrzenie w oczy śmierci.

> Joanny Podborskiej - Joanna wcześnie traci rodziców i jak wiele ówczesnych kobiet szlacheckiego pochodzenia musi się stać samodzielna. Bezdomność Joanny nie jest tylko bezdomnością w znaczeniu sieroctwa, braku rodzinnego domu ( choć ten aspekt także ma duże znaczenie - jako młoda dziewczyna trudniła się u obcych ludzi, smutnie wspomina swój ubogi pokoik w Warszawie, a także podróż odbytą po latach do rodzinnych Głogów, gdzie zastaje pustkę i zniszczenie), młoda dziewczyna bowiem, staje się coraz bardziej świadoma i zaczyna zauważać zło jakie się wokół niej dzieje. Przebiegłość, chciwość, egoizm, zepsucie moralne, pogarda wobec ludzi niżej stojących w hierarchii społecznej - oto z czym zderzają się entuzjazm i szlachetność Joasi. Stąd też czuje się osamotniona, wyobcowana ze środowisk, w których musi przebywać.

> "Lesa" Leszczykowskiego - brał udział w powstaniu, ze względów politycznych musiał wyemigrować zagranicę. Jednocześnie wspierał Polaków walczących o poprawienie sytuacji warstwy najniższej. Niestety nie mógł wrócić do ojczyzny i bardzo za nią tęsknił. Na obczyźnie czuł się bardzo samotny.

> Wiktora Judyma - brat Tomasza Judyma wyemigrował na zachód Europy w poszukiwaniu pracy, w celach zarobkowych. Drugą przyczyną jego wyjazdu była konieczność ukrycia się przed organami ścigania, które to prześladowały go za działalność konspiracyjną (do końca utworu nie poznajemy charakteru w/w działalności konspiracyjnej).

> pani Daszkowskiej - chora na gruźlicę kobieta, która w samotności przeżywa lęk przed śmiercią oraz niepokój o losy ukochanego syna. Zarówno Judym jak i Korzecki odczuwali niezwykłą więź z panią Daszkowską, która to była tak blisko "wyzwolenia". Bezdomność pani Daszkowskiej wykracza całkowicie w sferę ogólniejszą, mianowicie metafizyczną.

SPADKOBIERCY ROMANTYKÓW I POZYTYWISTÓW

Bohaterowie utworów Stefana Żeromskiego są właśnie postaciami, które własnym kosztem, poświęceniem próbowały wprowadzić ideały poprzednich epok w życie.

Doktor Tomasz Judym jako spadkobierca romantyków :

° nie godzi się na rzeczywistość ŕ walka, pragnienie zmiany

° indywidualista ŕ odrzuca propozycję własnego "domu-rodziny"

° nie traci wiary w celowość swoich poczynań, choć spotyka się z silnym oporem społeczeństwa

° jest bohaterem tragicznym, rozdartym wewnętrznie

pozytywistów :

° pochodzenie z "inteligentnego proletariatu"( inteligencja związana z klasą robotniczą i poczuwająca się do pomocy tej klasie)

° wierzy w naukę i racjonalne działanie

° wierzy w realizację haseł "pracy u podstaw" i "pracy organicznej"

Judym łączy w sobie romantyczny bunt przeciw krzywdzie, ideę poświęcenia i samotnej walki z pozytywistycznym kultem pracy i nauki.

Dokor Piotr Cedzyna :

° jest jednostką szlachetną, wrażliwą na ludzką krzywdę (tu: nie może pogodzić się z myślą, że pieniądze na jego edukację pochodziły z i tak już minimalnych płac robotników)

° ogarnia ogrom niesprawiedliwości społecznej

° podjął walkę ze złem

° wyrzekł się osobistego szczęścia

° zerwał związki z najbliższymi

Stasia Bozowska :

° była samotną bojowniczką o szczęście ogółu (samotnie walczyła o zmianę stosunków społecznych, o poprawę warunków życia chłopów, żyjących w zacofaniu i ciemnocie, nędzy, biedzie i chorobie)

°poświęciła ludowi swe życie i szczęście (m.in. odrzuciła oświadczyny dr. Pawła Obareckiego)

° starała się nieść oświatę klasom najniższym

° pomagała najuboższym

° żyła i pracowała z nimi

MOTYW AWANSU SOPŁECZNEGO W "Ludziach bezdomnych" i "Doktorze Piotrze"

Awans społeczny wiąże się z ogromnymi wyrzeczeniami oraz trudnościami występującymi na drodze do upragnionego celu. Innym sposobem na jego osiągnięcie jest posiadanie dużej dozy szczęścia. Wspólne dla w/w utworów jest także to, że ów awans wiedzie poprzez wykształcenie, edukację.

Doktor Tomasz Judym zdobył wykształcenie lekarskie dzięki swej uporczywej i niezwykle ciężkiej pracy w latach młodości, znosząc jednocześnie wiele poniżeń i cierpienia. Lecz taka była jedyna droga do awansu społecznego - przez cierpienie i wyrzeczenia.

Teodor Bijakowski , syn szynkarza, dzięki opiece i pomocy pewnej podstarzałej panny, mógł się uczyć. Był on chłopcem zdolnym, a także szczęściło mu się w życiu, więc został wkrótce inżynierem, budował mosty i drogi. Bijakowi imponowało to, że zatrudniał przy dozorze budowlanym, byłego właściciela ziemskiego - pana Dominika Cedzynę.

MOTYW DZIAŁALNOŚCI POLITYCZNEJ W "Ludziach bezdomnych"

Od strony działalności politycznej poznajemy brata Tomasza Judyma - Wiktora Judyma oraz "Lesa" Leszczykowskiego.

Jeśli chodzi o Wiktora Judyma to nie wiemy jaki był charakter jego działań, wiemy jedynie, że według ówczesnych władz miał coś na sumieniu i miano go za te uczynki ścigać. Zmuszony do ucieczki, wyemigrował z kraju, wraz z rodziną, do Ameryki przez Szwajcarię.

Leszczykowski zaś był uczestnikiem powstania styczniowego i władze byłyby dlań bezlitosne, gdyby ten powrócił do kraju. Zmuszony był, więc bowiem do pozostania na emigracji co wiązało się z ogromną tęsknotą za ojczyzną.

Reasumując, wszelka działalność polityczna, która według władz mogła doprowadzić do zmian w kraju, była natychmiast tłumiona, a działacze byli automatycznie pociągani do odpowiedzialności i najczęściej osadzani w więzieniach lub wykonywano wyroki śmierci. Ci zaś, którym dana była szansa i mieli odrobinę szczęścia, uciekali poza granice wpływu władz.

MOTYW ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA INNYCH I WIERNOŚCI SAMEMU SOBIE W POWIEŚCIACH "Ludzie Bezdomni" I "Lord Jim"

"Ludzie bezdomni" - w utworze tym dr. Judym jako lekarz, który pochodzi z nizin społecznych, stara się wykorzystać swoje wykształcenie i pozycję, by poprawić warunki życiowe ludziom podobnym do tych jakich znał w młodości. Mimo iż wybił się, że może żyć godnie i dostatnio nie zapomniał o swych korzeniach i stara się spłacić dług wobec tych biednych ludzi, którym nikt, oprócz niego, nie chce pomóc. Czuje się za nich odpowiedzialny. Jednocześnie przez swoją heroiczną postawę, daje dowód wytrwałości we własnych zamierzeniach, planach. Nie poddaje się przeciwnościom losu i walczy by pomagać klasie najniższej. Pozostaje wierny swym ideom do końca, bez względu na wszystko, poświęca się bezgranicznie, rezygnując nawet z miłości jego ukochanej Joanny. Wszystko to z poczucia odpowiedzialności za najbiedniejszych i z wierności swoim planom, celom.

"Lord Jim" - tytułowy bohater Jim, jest osobą o niezwykle bujnej wyobraźni i o bardzo wygórowanych oczekiwaniach wobec siebie jak i innych ludzi. Jako marynarz uważa siebie za odpowiedzialnego za załogę i pasażerów. I tak w rzeczywistości jest, jest on odpowiedzialny za podróżnych. Lecz w jego życiu wszystko się zmieniło od momentu gdy wyskoczył ze statku "Patna". Postąpił bowiem wbrew własnym oczekiwaniom, a czyn ten prześladował go do końca życia. Z drugiej jednak strony tylko on z oficerów "Patny" zdecydował się stanąć przed obliczem sprawiedliwaści. Oto co na te temat miał do powiedzenia:

"Nie mogłem uciekać - zaczął Jim - Szyper uciekł, to dobre dla niego. Ja nie mogłem i nie chciałem. Wszyscy oni wykręcili się z tego tak czy owak, ale mnie to nie przystoi".

Jest w tym momencie także wierny swym ideałom. Wierzy w honor, posługuje się ogólnie przyjętymi pojęciami obyczajowymi i etycznymi. Nie odstąpił od tych cech, idei nigdy, do końca starał się być im wierny.

SYMBOLIKA MOTYWU TRZECH SKOKÓW W POWIEŚCI "Lord Jim"

Skok nr. 1 Podczas praktyk na statku szkoleniowym zdarzył się wypadek. Koledzy popłynęli na ratunek rozbitkom i jedynie Jim nie zdołał wskoczyć do szalupy.

Jim jest rozczarowany swoją postawą. Marzył o ratowaniu ludzi. Nie podobało mu się zachowanie ratowników po powrocie na statek, gdyż chwalili się i wyolbrzymiali swoje czyny. Sam Jim przeżył rozczarowanie swoją postawą, stworzył bowiem wizję siebie, ogromnie trudną do zrealizowania. Nie potrafił ocenić swoich możliwości, jest zdziwiony, że nie zachowuje się zgodnie ze swoimi oczekiwaniami. W trudnej sytuacji, w działaniu przeszkadza mu jego bujna wyobraźnia - w ciężkiej chwili trzeba działać, a nie rozmyślać.

Skok nr. 2 Podczas tragicznego rejsu statku "Patna". Po kolizji z niezidentyfikowanym obiektem na oceanie, przedni przedział zderzeniowy został zalany. Oficerowie opuszczają z lewej burty łódź ratunkową zostawiając na statku pielgrzymów (800). Jim, pod wpływem nagłego impulsu i zakołysania się statku skacze także. Łódź się oddala, Jim patrzy na światła masztowe "Patny". Z lewej strony uderzył szkwał, statek zakołysał się, zaś światła zgasły. Zgaśnięcie świateł utwierdza Jima w przekonaniu, że statek zatonął. Statek jednak w rzeczywistości jedynie się okręcił , z powodu zalanego przedziału dziobowego, który swym ciężarem zadziałał jak kotwica.

Jim znalazł się na jednej szalupie wraz z kapitanem (Niemcem) i innymi białymi oficerami pozbawionymi honoru i bez poczucia odpowiedzialności. Początkowo Jim nie chciał skakać, poodcinał sznury innych łodzi, wiedział, że nie wolno mu opuścić śmiertelnie zagrożonych pasażerów, lecz wyobraził sobie sytuację gdy wszyscy pójdą na dno, gdy w rozszalałym morzu będą walczyć o życie i wzywać pomocy. Bezradny i przerażony skoczył do łodzi, ratując własne życie. Sytuacja jaka miała miejsce na statku "Patna", przerosła Jima, jego wyobrażenie o samym sobie. Skoczył pod wpływem impulsu. Nigdy później nie mówił, że uciekł, ale że skoczył .

Skok nr. 3 Miał miejsce, wtedy gdy Jim był więziony przez Maharaję. Jim podjął decyzję o ucieczce i przeskoczył częstokół Maharajy. Jim dokonał takiego, a nie innego wyboru gdyż nie chciał popełnić błędu jak na statku "Patna", chciał ocalić swą godność, miał już dość uciekania. Wreszcie przestał być sprawiedliwy i zaczął działać.

JIM JAKO "JEDEN Z NAS"

(tak powiedział o nim Marlow)

1) posługiwał się ogólnie przyjętymi pojęciami obyczajowymi i etycznymi, ważny jest dla niego honor i uczciwość.

2) jest marynarzem (tak jak Marlow)

3) stwierdzenie "jeden z nas" jest także aluzją, cytatem z Bibli. Zwrócił się tak Bóg do Adama.

ROLA MARZEŃ I IDEAŁÓW W LUDZKIM ŻYCIU W ŚWIETLE OBU POWIEŚCI

Marzenia i ideały były głównymi motorami działań bohaterów w obydwu powieściach. Postacie tam przedstawione chciały wprowadzić w życie własne pomysły, niestety były one głównie utopijne. Zamierzenia te pasowały właśnie bardziej do marzeń, niż do realizacji na Ziemi. Lecz bohaterowie byli wytrwali i nie zrażali się niepowodzeniami. Jako spadkobiercy romantyków i pozytywistów nie mogli zrezygnować z walki o swoje przekonania. Nie odstąpili od swoich idei nawet na krok, choć na swej życiowej drodze napotykali wielu nieprzychylnie nastawionych do nich samych, jak i do ich pomysłów, ludzi. Ogólnie rzecz biorąc ideały i marzenia stanowiły w obu powieściach wartość najwyższą i były jedynymi pewnikami dobra w odczuciu samych bohaterów. To właśnie marzenia i ideały tworzyły dla nich skalę wartości, były wyznacznikami dobra i zła.

STRUKTRURA POWIEŚCI MŁODOPOLSKIEJ NA PRZYKŁADZIE "Ludzi Bezdomnych"

Powieść młodopolska wykorzystuje zarówno wskazówki powieści realistycznej ("Lalka") jak i nowych tendencji : naturalizmu i modernizmu.

Ä KOMPOZYCJA

. fragmentaryczna, sekwencja zdarzeń nie jest ciągła, przeskoki czasowe

. otwarta ( brak zakończenia, można go sobie dopowiedzieć)

. zasada kontrastu (- zestawienie różnych środowisk społecznych)

. epizodyczność (niesforny Dyzio)

. wstawki liryczne

Ä NARRACJA

. odchodzenie od narracji wszechwiedzącej

* pamiętnik Joanny - pełni funkcję bardzo osobistej, subiektywnej perspektywy

* opowiadania Wiktorowej o swej podróży do Szwajcarii i Austrii

* narracja personalna - z punktu widzenia dr. Judyma, ocena i pogląd na życie oraz świat - lub Korzecki i jego pesymistyczna wizja świata

. świat przedstawiony jest za pomocą techniki :

* impresjonistycznej (ulice Paryża)

* naturalistycznej (droga do Cisów)

* skupienia i odbicia wrażeń i refleksji w autoprezentacji bohatera

.ograniczenie wszechwiedzy narratora ŕ brak bezpośrednich ocen i uogólnień (- czytelnik identyfikuje się z bohaterem )

Ä STYL

. przezroczysty (naturalizm), przekazuje informacje

. słownictwo nacechowane emocjonalnie

. występuje duża ilość symboli

. autor operuje ironią

NARRACJA I KOMPOZYCJA POWIEŚCI "Lord Jim"

Ä NARRACJA

. jest wielu narratorów

> odautorski, wszechwiedzący

> Marlow - opowiadanie i listy

> Jim

> Stein

> Jones ( I oficer u Brierly )

> francuski oficer

> Blake, Denver, Ekström (pracodawcy Jima)

> Brown

> Chester

. narracja prowadzona jest z wielu punktów widzenia

Ä KOMPOZYCJA

. niechronologiczność, bałagan

. obecność wielu dygresji

. fragmentaryczność

MOTYW POSZUKIWANIA PRAWDY O BOHATERZE W POWIEŚCI "Lord Jim"

Bohaterowie są przedstawieni z różnych punktów widzenia. Przy pomocy wielu narratorów, osób wypowiadających się na dany temat, możemy lepiej poznać omawianą postać. W ten właśnie sposób jesteśmy w stanie go lepiej ocenić, staramy się poznać prawdę o nim. Lecz nie do końca nam się to uda. Nikt nie może bowiem sam do końca ocenić człowieka, poznać go. Jest to niemożliwe, gdyż każdy ma swój własny, subiektywny pogląd i każdy człowiek inaczej będzie oceniał ten sam czyn, jaki wykonał omawiany bohater. Możemy to jedynie nazwać poszukiwaniem prawdy, bo prawdy sami nigdy, do końca, o drugim człowieku nie odgadniemy, choćbyśmy posiadali, tak jak to miało miejsce w "Lordzie Jimie", opinie wielu obserwatorów.

IDEOWA FUNKCJA ODWOŁAŃ DO MOTYWÓW LITERACKICH W "Ludziach Bezdomnych"

Słowo "pielgrzym" (człowiek - pielgrzym, tułacz), dobrze obrazuje podobieństwo losów obu - tak różnych postaci jakimi są Korzecki i Judym. Owo podobieństwo jest podstawą wspólnoty duchowej tych ludzi. W rozdziale "Pielgrzym", w czasie wspólnej wędrówki do Kalinowicza, w chwilę po doznaniu przez Judyma wizji tajemniczej, "ostrej wskazówki", Korzecki "mamrocze do siebie" fragment wiersza Juliusza Słowackiego "HYMN" :

Żem często dumał nad mogiłą ludzi,

Żem prawie nie znał rodzinnego domu,

Żem był jak pielgrzym, co się w drodze trudzi

Przy blaskach gromu,

Że nie wiem, gdzie się w mogiłę położę,

Smutno mi, Boże !

Owo przerażające "Żem był" odnosi się do Korzeckiego, niejako odsyłając już w przeszłość jego istnienie. Jest dla Korzeckiego - analogicznie jak "wskazówka" dla Judyma - znakiem śmierci.

Rozdział "Dajmonion" oparty jest na tekście "OBRONY SOKRATESA" Platona, z którego to tekstu, Korzecki przesyła Judymowi jako przesłanie - testament w obliczu śmierci.

NOWE TENDENCJE W ROZWOJU TECHNIKI POWIEŚCIOWEJ - SYNTEZA

•  kontynuowanie realizmu

•  naturalizm

•  impresjonizm

•  pesymistyczny pogląd o niepoznawalności świata

•  powieść prezentuje problematykę psychologiczną (jako zapis jednostkowych, subiektywnych przeżyć i wrażeń)

•  zainteresowanie niezwykłymi indywidualnościami (niezwykły, oryginalny)

•  zainteresowanie instynktami i podświadomością człowieka

•  ukazywanie bezwzględnej prawdy o bohaterze

•  obecność symboli

•  narracja

* odejście od narratora wszystkowiedzącego, stojącego ponad opisywaną rzeczywistością

•  forma pamiętnika, dziennika, reportażu, listu - naturalny sposób opowiadania

•  narrator może być postacią powieściową, posiadającą własny, subiektywny pogląd

•  może być wielu narratorów

•  fabuła

•  lekceważona lub komponowana z samodzielnych epizodów zdarzeniowych

•  odejście od szablonu prozy fabularnej, zwartej, zamkniętej

•  opisy

•  rozmyślania

•  psychologiczne introspekcje

•  język

•  silnie nacechowany emocjonalnie

•  nasycony liryzmem

•  gromadzono równoważniki, synonimy by podkreślić efekt - zasada "bogatego mówienia"

•  kompozycja

•  otwarta (nie ma zakończenia, można je sobie dopowiedzieć)

•  sekwencja zdarzeń nie jest ciągła

•  fragmentaryczność

•  epizodyczność

•  wstawki liryczne

•  obecność dygresji