Nowatorstwo poezji K. Baudelaire'a i A. Rimbauda.

Wykorzystanie zjawiska synestezji w "Oddziwiękach" i "Samogłoskach". Motyw poete maudit w poezji francuskiej. "Albatros" K. Baudelaire'a wyrazem dramatu artysty. Fascynacja rozkładem i przemijaniem piękna w poezji K. Baudelaire'a. F.Villon jako wzór dla XlX-wiecznych poetów francuskich. Biografia P.Verlaine'a wyzwaniem dla tradycyjnej obyczajowości. Symbolizm jako kierunek artystyczny (poezja, malarstwo). Symbol. Istota poezji według P.Verlaine'a ("Sztuka poetycka"). "Deszcz jesienny" L. Staffa jako liryk młodopolski. Muzyczność i kolorystyka w "Deszczu jesiennym". Malarstwo impresjonistyczne - cechy, przedstawiciele, dzieła. Istota poezji impresjonistycznej. Impresjonizm w opisie krajobrazu tatrzańskiego w wierszach K. Przerwy-Tetmajera i J. Kasprowicza - motywy tatrzańskie, ruch, dźwięk, barwa, światło, zapachy w "Melodii mgieł nocnych" i cyklu "Krzak dzikiej róży". Symbolika cyklu J. Kasprowicza - objaśnienie sensu życia. Rola Tatr, Zakopanego i folkloru Podhala w kulturze młodopolskiej. Styl zakopiański. Literackie nawiązania do kultury Podhala.

Nowatorstwo poezji Karola Baudelaire'a i Artura Rimbauda objawia się przede wszystkim w przeciwstawieniu się romantyzmowi. Baudelaire podejmuje tematy uważane dotychczas za niestosowne i nieetyczne. W jego utworach możemy odczuć fascynację śmiercią, przemijaniem i brzydotą. W wierszach o kunsztownej formie i starannym stylu umieszcza kontrastujące ze sobą obrazy: śmierci, rozkładu, przemijania i młodości, piękna.

Poeci, w przeciwieństwie do tradycyjnych, opisują świat starając się wytłumaczyć jego istotę. Odnoszą się do wszystkich zmysłów odbiorcy, posługując się naturalistycznymi opisami.

W "Oddźwiękach" i "Samogłoskach" Rimbaud wykorzystał zjawisko synestezji.

Synestezja - uzupełnianie się wzajemne wrażeń zmysłowych (np. skojarzenie wrażeń wzrokowych i zapachowych). "Oddźwięki" mówią o naturze, którą możemy pojąć przez zmysły, jako jedyną drogę poznania. W wierszu tym dźwięki, wonie i kolory odpowiadają sobie. W "Samogłoskach" Rimbaud przypisał im kolory, które budują szereg obrazów przez skojarzenia.

A - czerń ("gorset much", "cień")

E - biel ("pary blask", "dreszcz", "namioty przed bitwą")

I - czerwień ("krew", "wargi śmiejące się wściekle")

U - zieleń ("gra mórz", "spokój pastwiska")

O - błękit ("trąba niebiańska", "niebo")

Motyw często pojawiający się w poezji francuskiej, to poete maudit (= poeta wyklęty), którego najlepszym odzwierciedleniem był Paul Verlaine . Naruszał on normy obyczajowe, prowokując środowisko mieszczańskie i gardząc przyziemnym, spętanym moralnością tłumem. Prowadził nieustabilizowane życie, borykał się z nędzą, okazując jednocześnie obojętność wobec wartości materialnych. Był alkoholikiem, spędzającym czas z prostytutkami w kawiarniach i knajpach, goszczącym często w domach publicznych i policyjnych aresztach.

Dramat artysty wyraził Karol Baudelaire w "Albatrosie" . W utworze tym poeta zostaje porównany do albatrosa, który jest piękny w locie , a marny (...) szpetny z bliska . Poeta natomiast ...jest podobny księciu na obłoku,

Który brata się z burzą, a szydzi z łucznika;

Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku,

Wiecznie się o swe skrzydła olbrzymie potyka.

Poeta to jednostka wybitna, egzystująca ponad tłumem, masą mieszczaństwa. Artysta ściągnięty z wyżyn w tłum jest kaleką.

Karol Baudelaire przekazał w swych utworach fascynację rozkładem i przemijaniem piękna. W wierszu "Padlina" przedstawia z naturalistyczną dokładnością ścierwo.

Z nogami zadartymi lubieżnej kobiety,

Parując i siejąc trucizny,

Niedbała i cyniczna otwarła sekrety

Brzucha pełnego zgnilizny.

(...)

Smród zgnilizny tak mocno uderzał do głowy

(...)

Brzęczała na tym zgniłym brzuchu much orkiestra

I z wnętrza larw czarne zastępy

Wypełzały ściekając z wolna jak ciecz gęsta

Na te rojące się strzępy.

Utwór zawiera apostrofę do (prawdopodobnie) ukochanej, której przypomina, że ona również po śmierci będzie tak wyglądała. Mówiąc o niej

Gwiazdo mych oczu, słońce mojego żywota,

Pasjo moja i mój aniele! ,

na zasadzie kontrastu przeciwstawia wizję przemijania i jej piękna:

A jednak upodobnisz się do tego błota

Motyw ten pojawia się w wierszu kilkakrotnie:

... Taką będziesz kiedyś o wdzięków królowo,

(...)

By gnić wśród kości bratnich.

Wtedy czerwiowi, który cię będzie beztrosko

Toczył w mogilnej ciemności,

Powiedz, żem ja zachował formę i treść boską

Mojej zetlałej miłości!

Wzorem dla XIX-wiecznych poetów francuskich był Franciszek Villon , który ukazał obraz rozkładu w utworze "Rozmowa mistrza Polikarpa za śmiercią". Wzorem była również jego burzliwa biografia - rabunki, mordercze bójki, wyrok śmierci zmieniony na wygnanie, pobyt w więzieniu. Mógł być on przykładem dla postępowania i drogi życiowej Paula Verlaine'a (patrz wyżej).

SYMBOLIZM

Symbolizm to pogląd, według którego świat materialny, poznawalny zmysłami, jest złudzeniem, które zakrywa prawdziwy, idealny, niemożliwy do rozpoznania rozumem i zmysłami świat idei, prawd bytu, nadprzyrodzonych tajemnic. Jego elementy nie dają się wyrazić językiem pojęć, służącym do opisu rzeczy materialnych. Z tego powodu poeta by wyrazić to co niewyrażalne musi uciekać się do użycia symbolu. Symbol jest to wieloznaczny (zawiera element niedopowiedzenia) odpowiednik pojęcia wprowadzony za pomocą obrazu poetyckiego.

Przedmioty, obrazy i postacie symboliczne egzystują w twórczości Tetmajera, Staffa, Kasprowicza, Wyspiańskiego czy Żeromskiego.

W malarstwie do sławnych artystów należeli Władysław Podkowiński ( Taniec szkieletów , Szał uniesień ), Jacek Malczewski ( Melancholia , Błędne koło ).

"Sztuka poetycka" Paula Verlaine'a jest manifestem poezji symbolizmu. Wiersze symbolistów kreują, nie podejmują treści moralnych. Istota poezji według Verlaine'a:

1. Wiersz powinien być płynny, wpadający w ucho: skonstruowany tak, by brzmieć jak melodia

2. Wiersz miał być wolny, rezygnuje ze schematu wersyfikacyjnego

Złam retoryce kark...

3. Brak monotonii:

Muzyki wszędzie, muzyki zawsze!

4. Brak rymów, które stwarzało ograniczenie

5. Rezygnacja z wyszukanych wyrazów

6. Wieloznaczność - symbolizm, wiersz "opalizuje"

7. Rezygnacja z puenty, która spłycała utwór

Stroń od puenty zabójczej.

Utwór "Deszcz jesienny" Leopolda Staffa jest lirykiem młodopolskim, ponieważ zawiera motywy typowe dla okresu. Są to motywy smutku, melancholii, znużenia i cierpienia (dekadentyzm?). Motywy cierpienia wyrażają się w ogólnym nastroju wiersza - przygnębiającym, melancholijnym, apatycznym.

W dal idą na smutek i życie tułacze,

A z oczu im lecą łzy... Rozpacz tak płacze...

Smutek ogarnia również podmiot liryczny:

Ktoś odszedł i jestem samotny...

Ktoś umarł... (...)

Szczęście przyjść chciało, lecz mroków się zlękło

Nastrój smutku pogłębia obraz ogrodu i rozpacz szatana:

Przez ogród mój szatan szedł smutny śmiertelnie

I zmienił go w straszną, okropną pustelnię...

Z ponurym, na piersi zwieszonym szedł czołem

I kwiaty kwitnące przysypał popiołem,

Trawniki zarzucił bryłami kamienia

I posiał szał trwogi i śmierć przerażenia...

Aż, strwożon swym dziełem, brzemieniem ołowiu

Położył się na tym kamiennym pustkowiu,

By w piersi łkające przytłumić rozpacze

I smutków potwornych kamienne łzy płacze...

Budując nastrój wiersza, Staff posłużył się sylabotonizmem, refrenem i onomatopeją. Obraz deszczu w refrenie podkreśla jesienny, monotonny nastrój. Kolorystyka wiersza jest szara, mroczna, cienista; wszystko jest objęte mglistym, przytłumionym światłem. Muzyczność utworu podkreślona jest refrenem, a całość zawiera dużą liczbę elementów dźwiękonaśladowczych (onomatopeje: dzwoni, płacze, pluscze, jęk, tłuką, łkające ). Aby odać dźwięk padającego deszczu autor posłużył się: refrenem, onomatopeją, powtórzeniami ( deszcz dzwoni ) i eufonią - wrażenie szmeru, szumu, szlestu, wywołane nasyceniem wiersza głoskami: sz, cz, dz, dż, s.

IMPRESJONIZM

Impresjonizm to subiektywne utrwalenie wrażeń jednostkowych. Nazwa kierunku pochodzi od obrazu Claude Monet'a Impresja - wschód słońca. Główne cechy kierunku to: malarstwo plenerowe, utrwalające bezpośrednie wrażenia zmysłowe, gra refleksów światła i kolorów, swobodna technika malarska. Głównymi tematami były pejzaż, martwa natura, rzadziej kompozycje figuralne. Poza Manet'em, głównymi przedstawicielami byli: Edouard Manet ( Śniadanie na trawie, Olimpia ), Hilaire-Germain-Edgar Degas ( Tancerka na scenie , Czesanie włosów, Cztery tancerki ), Pierre Renoir ( Parasolki ), Camille Pissarro, Paul Cezanne ( Kąpiące się ), Vincent van Gogh ( Słoneczniki ), Paul Gauguin. Wśród Polaków przedstawicielami byli: Gierymski, Pankiewicz, Chełmoński, Podkowiński, Wyczułkowski.

W literaturze impresjonizmem było dążenie do utrwalenia w obrazie poetyckim przelotnych wrażeń i nastrojów; do wywołania doznań zmysłowych poprzez skojarzenia wrażeń różnego typu - barwy, brzmienia. Impresjonistami byli Kazimierz Przerwa-Tetmajer i Jan Kasprowicz . Impresjonistyczne opisy występują w ich utworach - Melodii mgieł nocnych (Tetmajer) i cyklu Krzak dzikiej róży (Kasprowicz). Impresjonizm w Melodii... to uchwycenie specyficznego nastroju chwili, który cechuje ulotność, zwiewność, lekkość (mgły), piękno, cisza, spokój, łagodność, harmonia. Ze światła księżyca powstaje tęcza kolorów, która oświetla tańczące mgły poruszane wiatrem, możemy również wyczuć zapach kwiatów. Do realiów tatrzańskim w tym utworze zalicza się Czarny Staw, limby, smreki - świerki, potoki, szczyty, granie, stoki, kotliny, kwiaty - mlecze. Cykl Krzak... składa się z czterech sonetów, opisujących to samo miejsce o różnych porach dnia. Sonet I przedstawia świt wśród zwalisk skał , kiedy wszystko wyłania się z szarości kontrastem jest tylko krwawy pąs róży . Sonet II omawia porę południową, kiedy wszystko jaśnieje w pełni słońca, a wodospad mieni się odbiciami światła. Możemy słyszeć jego szum i czuć spokojny powiew wiatru. W sonecie III opisano popołudnie o zmętniałym, dusznym powietrzu, w którym słychać świst świstaka. Silnie zarysowuje się kontrast światła i cienia. Sonet IV przedstawia wieczór - kolory krajobrazu stają się pastelowe, aksamitne, miękkie - zacierają się kontury. Zaczynają pachnąć trawy, zioła, rośliny polne. Słychać echo - zachwianie spokoju. Główne motywy tatrzańskie cyklu: skały, smreki, stawy, turnie, limba, kosodrzewina, trawy - hale, granity, las, załomy, granie, siklawa - wodospad, kozice, świstaki, ptaki, rosa, Krywań, zioła, niwy liptowskie.

Krzak dzikiej róży to również utwór symboliczny. Symbolami są róża - życie, witalność, piękno, wola istnienia; i limba - śmierć, martwota, powalona moc. Róża, choć delikatna, krucha i nieprzystosowana do warunków górskich posiada wolę istnienia i dzięki niej przetrwała. O końcu każdego istnienia przypomina jej próchniejąca limba, która mimo tego, że jest silniejsza została powalona przez burzę.