Rozwój teatru w Polsce XVII wieku.

Teatralizacja wieku (np. ceremonie pogrzebowe). Synteza sztuk. Rozwój teatru francuskiego w XVII wieku. Molier jako mistrz obserwacji obyczajowej. Odmiany komizmu na przykładzie wybranej komedii Moliera.

Narodziny opery

Opera jest rodzajem dramatu, w którym cały tekst jest śpiewany przy akompaniamencie muzycznym. Już wcześniej na wiele sposobów próbowano w różnych formach dramatycznych łączyć słowa i muzykę, jednak opera jako gatunek muzyczny, powstała pod koniec XVI wieku w renesansowych Włoszech.

Ludzie renesansu zafascynowani byli wszystkim, co związane było z kulturą starożytnej Grecji i Rzymu. Nic więc dziwnego, że gdy we Florencji prowadzono długie dysputy nad polepszeniem kondycji ówczesnego dramatu, jako wzór do naśladowania stawiano teatr grecki, w którym, jak sadzono, aktorzy odśpiewywali swoje partie. Wśród takich rozważań wytworzyła się sprzyjająca atmosfera dla powstania pierwszej eksperymentalnej opery. Za prekursorskie przedstawienie uważa się "Dafne" z muzyką Jacopo Peri, które wystawiono przed szlachetnie urodzoną publicznością w 1597 roku.

Z pierwszej w historii muzyki opery zachowały się dziś jedynie fragmenty. Obecnie najstarszą w całości zachowaną operą jest napisana w roku 1600 przez Jacopo Peri i Giulio Caccachini "Eurydyka". Libretto oparte zostało na greckim micie o Eurydyce i jej mężu Orfeuszu. Po śmierci swej ukochanej żony Orfeusz zstępuje do Hadesu, aby ją odzyskać. W podziemnym świecie piękny śpiew pomaga odpierać mu wszelkie przeciwności. Choć główny wątek został zaczerpnięty z mitologii, autor libretta nie był do końca wierny przedstawionej tam historii. W oryginalnej wersji Orfeuszowi nie udaje się odzyskać Eurydyki, gdyż wbrew zakazowi niecierpliwie ogląda się za siebie i na zawsze traci ukochaną,. W operze natomiast para małżonków szczęśliwie opuszcza Hades. Luźne traktowanie historii będącej inspiracją libretta stało się potem w operze tradycją.

Wczesne przedstawienia operowe skierowane były do publiczności arystokratycznej. Niejednokrotnie były one komponowane na zamówienia bogatych sponsorów, którzy chętnie zaszczycali przedstawienia swoją obecnością. Opery uświetniały huczne wesela oraz wystawne dworskie przyjęcia. Pierwszy spektakl otwarty, na który publiczność mogła kupić bilety odbył się w 1637 roku w Wenecji. Eksperyment okazał się sukcesem, stąd na terenie całej Europy, jak grzyby po deszczu, zaczęły powstawać teatry operowe. Nie szczędzono środków na stroje, scenografię oraz efekty specjalne uzyskiwane za pomocą skompilowanej maszynerii.

Wraz z rozwojem opery zmieniła się relacja pomiędzy muzyką a tekstem. Początkowo bowiem, muzyka służyła jedynie podkreśleniu wagi słów, które tworzyły fabułę. W pierwszych operach muzyka odgrywała rolę drugorzędną, często nie miała melodii, a rytm narzucał tekst. Aktorom towarzyszyła zaledwie garstka instrumentów. W roku 1607 Claudio Monteverdi, genialny muzyk, który ma dla opery zasługi nieopisane , wprowadził o wiele bogatsze instrumentarium, natomiast samej muzyce nadał dramatyczny charakter. W skomponowanej przez niego operze "Orfeusz" , opartej również na micie o Orfeuszu i Eurydyce, muzyka wyraża ludzkie emocje i dodaje przedstawieniu dramatyzmu. Już w wieku XVIII, u Alessandro Scarlattiego, była najważniejszą częścią przedstawienia, a arie solowe stały się dla artystów okazją do zaprezentowania swych umiejętności wokalnych. Arie były znakiem firmowym najsłynniejszej opery w Europie opery włoskiej.

Poza Italią w sztuce operowej rozmiłowała się również publiczność francuska. Tutaj podwaliny dla rozwoju opery stworzył Jean-Baptiste Lully (1632-1687) z pochodzenia Włoch. Zdawał on sobie sprawę ze specyficznego, powściągliwego gustu Francuzów oraz ich zamiłowania do sztuki klasycznej. W jego dziełach muzyka znowu została podporządkowana słowu: wraz ze swą melodią i harmonią musiała ustąpić miejsca i służyć jako tło finezyjnym wersom, najczęściej wychwalający potęgę króla słońca Ludwika XIV. Nic więc dziwnego, że Lully, jako dworski pupil, przyćmił swą sławą wszystkich rywali, natomiast jego utwory były niedościgłym wzorem dla twórców dzieł operowych , aż do wieku XVIII.

Twórczość angielskiego kompozytora Henry Purcella (1659-1695) znacznie odbiegała od przyjętych na kontynencie wyznaczników gatunku. W Anglii, gdzie zdecydowanie dominowała konwencjonalna sztuka teatralna, Purcell nie zdołał się przebić z tradycyjną operą. Komponował więc krótkie utwory, na użytek specjalnych spektakli teatralnych przeplatanych muzyką.

Purcell nie stracił jednak miłości do opery, choć mógł jedynie liczyć na to, iż jego utwory zostaną wystawione przez amatorskie zespoły działające przy szkołach dla dziewcząt. Tak stało się w przypadku genialnego dzieła "Dydona i Eneasz" (1689). Prawdziwym popularyzatorem opery w Anglii stał się dopiero osiadły tu kompozytor pochodzenia niemieckiego-George Frederick Handel (1685-1759). Udało mu się rozkochać angielską publiczność w operze włoskiej, która niezmiennie dzierżyła palmę pierwszeństwa w całej Europie, z wyjątkiem Francji..