Typowe gatunki literatury antycznej /twórcy, przykłady, ogólna charakterystyka/. Poglądy arystotelesa i Horacego na temat struktury utworu literackiego. Pojęcia: mimesis, karthasis.

MIT

Opowieść, która przedstawia i organizuje wierzenia danej społeczności. Mit nazywa emocje- najczęściej zbiorowe, np. lęk, niepokój, podniecenie, radość. To co niejasne, chwiejne, nieokreślone, otrzymuje wyraz i kształt w opowiadaniu mitycznym. Tak np. niepokojące, bo niewyjaśnione, zjawiska przyrody zostają zniekształcone w barwną fabułę i uzyskują motywację przyczynową w postaci bóstw uosabiających siły natury [mit o Demeter i Korze (Persefonie)].

Mity stanowiły składnik kultury ludów pierwotnych, tworzyły więź społeczną, uświadamiały odrębność i tożsamość, określały obyczaje i tradycje społeczności.

Mity pełniły funkcje:

1. poznawcze- np. interpretacja zjawisk przyrody

2. światopoglądowe- np. podstawy wierzeń religijnych

3. sakralne- powiazanie z kultem bóstw i obrzędami

W opowieści mitycznej ważną rolę grają:

1. metafory

2. alegorie

3. symbole

Mit nie wyraża treści wprost, zwykle przekazuje ją poprzez różnie zbudowany obraz np. alegoryczny (Demeter i Kora)

-symboliczny(wieloznaczny) (Ikar i Dedal)

-metaforyczne zwroty np."pięta Achilesowa"

W mitach utrwalone zostały pierwsze wzory ludzkich postaw i zachowań, tzw. archetypy- pradawne, niezmienne wyobrażenia, które tkwią w świadomości zbiorowej każdej społeczności.

Przykłady mitów Greckich:

1. Mit o Ikarze i Dedalu

2. Mit o Demeter i Korze

3. Mit o Syzyfie

4. Mit o Edypie

5. Mit o stworzeniu świata

Przykłady mitów Rzymskich:

1. Mit o Romulusie i Remusie

2. Mit o gęsiach Kapitolińskich

EPOPEJA

-Grecja- Homer (''Iliada'', "Odyseja":wojna Trojańska i powrót Odysa)

-Rzym- Wirgiliusz ("Eneida":historia wyprawy Eneasza ocalałego z Troji)

1. przedstawia społeczeństwo w przełomowym dla niego momencie

2. wiele form podawczych (narracja, opis, itd.)

3. inwokacja (apostrofa, narrator obiektywny, wszechwiedzący, zarys postaw bohaterów i wydarzeń)

4. retardacja- zawieszenie akcji

5. pararelizm płaszczyzn fabularnych- dwa światy ludzki i boski przenikające się nawzajem

6. superbohater- ''heros''

7. przedstawienie scen walki- głównie pojedynków

8. szeroko rozbudowane porównania- tzw.''homeryckie''

POEMAT HEROIKOMICZNY

Swoistego rodzaju parodia eposu rycerskiego. W antyku z tego gatunku powstała "Batrchomachia" opowiadająca o wojnie nietoperzy ze szczurami.

ELEGIE PATRYJOTYCZNE- Tyrteusz (VII w. p.n.e.)

Elegie patryjotyczne zagrzewały Spartan do walki. ''Rzecz to piękna"

ANAKREONTYK

Gatunek zainicjowany przez Anakreona(VI w. p.n.e.) -piewcę wina, kobiet i miłości. Charakterystyczny dla tej poezji jest topos miłości objawiający się w walce z Erosem bądź postacą Erosa rzucającego piłką w przyszłego amanta). "Słodki bój"

EPIGRAMATY

Krótki utwór wierszowany o wyrazistej poincie. Pierwotnie nazwą tą określano krótkie napisy nagrobkowe.

TRAGEDIA

Gatunek ten zrodził się w starożytnej Grecji z obrzędów religijnych. Istotą tego gatunku jest konflikt tragiczny polegający na stykaniu się dwu różnych jednakże równorzędnych racji nie zdolnych do współżycia, z których jedna musi ponieść klęskę. Bohater tragiczny musi dokonać wyboru między równoważnymi racjami, jednocześnie nie wie czy popełnia zbrodnię lub czyn niegodny i rozdźwięk ten między świadomością bohatera a jego sytuacją nazywamy ironią tragiczną .

Podstawowym pojęciem tragedji Greckiej jest Katharsis /oczyszczenie/ (Arystoteles) dzieło miało oddziaływać na reakcje i przeżycia odbiorców. Tragedia oddziałując na widza miała wzbudzić litość i trwogę oraz oczyścić go z takich doznań.

W antyku naśladowano naturę (rzeczywistość, życie, ludzkie czynności) w dziełach sztuki. Takie zabiegi nazywamy mimesis . Jest to kategoria estetyczna rozwinięta przez Arystotelesa. Naśladowanie natury nie było równoznaczne z jej kopiowaniem gdyż dopuszczały idealizację lub groteskową deformację. Sztuki uznane za mimetyczne (malarstwo, rzeżba, poezja) realizują funkcję poznawczą poprzez odtwarzanie ogólnych zjawisk i rządzących nimi praw.

Tragedię grecką charakteryzowała także zasada trzech jedności (miejsca, czasu i akcji) pod postacią lirycznego komentatora występował chór , fabuła utworu podzielona została na prolog, epeisodiony, stasimony i epilog w całym utworze zaś brak scen zbiorowych .

Sofokles(496- 406 p.n.e.)- "Antygona"

Ajschylos

Eurypides

BUKOLIKI (sielanki konwencjonalne)

Są to utwory przedstawiające tzw. ''topos Arkadji''- idealny świat prostych ludzi (posiadających nieprzeciętną mądrość) oparty na naturze.

Wirgiliusz(Publis Vergilius Maro 70- 19 p.n.e.)

ODY (pieśni)

Pieśni ocharakterze podniosłym, których głównymi mmotywami są:

1. exegi monumentum- pomnik poetyckiej chwały

2. non omnis moriar- nie wszystek umrę

3. carpe diem- chwytaj chwilę

Horacy(Quintus Horatius Flaccus 65- 8 p.n.e.)

LISTY

Wyrażały poglądy na temat poezji i sztuki. Poezja winna być uporządkowanym dziełem człowieka przedstawiającym świat realny. Arystoteles wprowadził pojęcie decorum oznaczające, iż język oraz gatunek powinien być dobrany do tematu utworu.

Horacy

Arystoteles

SATYRY

Utwory ośmieszające wady i postawy poprzez deformację, ironię i sarkazm.

Horacy